दशैँ–तिहारको किनमेलले तातेको टोकियोको शिनओकुबो बजार : म्याद, मूल्य र छुटमा उपभोक्ता सचेत बनौँ

भवानी भट्ट, टोकियो। नेपालमा दशैँ–तिहारको आगमनसँगै बजारमा देखिने चहलपहल र घरघरमा हुने तयारीको झल्को जापानमा पनि देखिन थालेको छ। प्रवासमा रहेर आफ्नो संस्कृति र परम्पराअनुसार चाडपर्व मनाउने नेपालीहरू यतिबेला आवश्यक खाद्यवस्तु, मसला, पूजा सामग्री र घरायसी सामान जुटाउने तयारीमा छन्। टोकियोको शिनओकुबो क्षेत्र नेपालीलगायत दक्षिण एसियाली समुदायका लागि यस्ता सामग्री किनमेल गर्ने परिचित गन्तव्य हो। शिनओकुबोका नेपाली तथा दक्षिण एसियाली पसलमा चामल, दाल, तेल, मसला, अचार, चिउरा, मासु, मिठाईलगायत विभिन्न खाद्यवस्तु पाइन्छन्। नेपालबाट टाढा रहे पनि आफ्नै स्वाद र परम्पराअनुसार चाडपर्व मनाउन चाहने नेपालीका लागि यी सामग्रीको विशेष महत्त्व छ। दशैँको खानपान र पूजादेखि तिहारका परिकार तथा छठ पर्वका लागि आवश्यक सामग्रीसम्म खोज्दै उपभोक्ता यहाँ पुग्ने गर्छन्। प्रवासमा चाडपर्वको तयारी गर्नु सामान किनमेल गर्नु मात्र होइन, स्वदेशको सम्झना ताजा बनाउनु, परिवारसँग खुसी साट्नु र नयाँ पुस्तालाई आफ्नो संस्कृतिसँग जोडिराख्नु पनि हो। तर चाडपर्वको रौनकसँगै किनमेलको व्यस्तता बढ्दा सामानको म्याद, मूल्य, तौल र गुणस्तरमा ध्यान दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। आखिर, चाडपर्वको खुसीसँगै आफ्नो परिवारको स्वास्थ्य र खर्चको सुरक्षालाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ। खाद्यवस्तुको म्याद जाँचौँ, गुणस्तरमा सम्झौता नगरौँ खाद्यवस्तु खरिद गर्दा प्याकेटमा उल्लेख गरिएको मिति, उत्पादनसम्बन्धी विवरण, प्याकेटको अवस्था र भण्डारणसम्बन्धी निर्देशन जाँच गर्नुपर्छ। म्याद गुज्रिएका वा प्याकेट बिग्रिएका सामान देखिएमा खरिद नगर्नु नै सुरक्षित हुन्छ। कुनै वस्तुको मिति वा गुणस्तरबारे शङ्का लागेमा पसलका कर्मचारीसँग जानकारी माग्न सकिन्छ। जापानमा खाद्यवस्तुको प्याकेटमा प्रायः दुई प्रकारका मिति उल्लेख गरिएका हुन्छन्। जापानी भाषामा ‘शोमि किगेन’ ले उचित अवस्थामा भण्डारण गरिएको खाद्यवस्तुको स्वाद र गुणस्तर राम्रो रहने अवधिलाई जनाउँछ। यो मिति नाघ्दैमा खाद्यवस्तु अनिवार्य रूपमा असुरक्षित हुन्छ भन्ने होइन। अर्कोतर्फ, ‘शोही किगेन’ ले सुरक्षित रूपमा खान सकिने अन्तिम मिति जनाउँछ। विशेषगरी छिटो बिग्रन सक्ने खाद्यवस्तुमा उल्लेख गरिएको यो मिति नाघेपछि सेवन नगर्नु उचित हुन्छ। जापानी भाषा बुझ्न कठिन हुने उपभोक्ताले मिति र उत्पादनसम्बन्धी विवरण बुझ्न अनुवादको सहायता लिन वा पसलका कर्मचारीसँग सोध्न सक्छन्। कुनै सामानको म्याद सकिएको, लेबल अस्पष्ट भएको वा गुणस्तरमा समस्या देखिएको अवस्थामा प्याकेट र मिति स्पष्ट देखिने गरी फोटो खिच्नुका साथै खरिदको बिल सुरक्षित राख्नु उपयोगी हुन्छ। यस्ता प्रमाणले पसलसँग कुरा गर्न वा आवश्यक परे सम्बन्धित निकायबाट परामर्श लिन सहज बनाउँछन्। मूल्य र छुटको आकर्षणमा नझुक्किऔँ चाडपर्वका बेला बजारमा छुट र विशेष मूल्यका प्रचारले उपभोक्तालाई आकर्षित गर्न सक्छन्। तर छुट लेखिएकै आधारमा सामान सस्तो छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। एउटै प्रकृतिका सामानको मूल्य पसलअनुसार फरक हुन सक्छ। आयात लागत, ढुवानी, पसलको भाडा, ब्रान्ड, तौल र गुणस्तरले पनि मूल्यमा प्रभाव पार्छन्। त्यसैले मूल्य फरक हुँदैमा ठगी भएको निष्कर्ष निकाल्नु सही हुँदैन। तर सामानमा देखाइएको मूल्यभन्दा बढी रकम लिने, मूल्य स्पष्ट नराख्ने वा छुटको नाममा उपभोक्तालाई भ्रममा पार्ने अवस्था भएमा त्यसबारे प्रश्न उठाउन सकिन्छ। किनमेल गर्नुअघि समान वस्तुको मूल्य र तौल तुलना गर्ने, छुटअघि र छुटपछिको मूल्य बुझ्ने तथा बिल लिने बानी उपयोगी हुन्छ। बिलमा उल्लेख भएको रकम र तिरेको रकम फरक परेमा, प्याकेटमा लेखिएको तौल वा विवरणमा शङ्का लागेमा अथवा सामानको गुणस्तरमा समस्या देखिएमा पहिले पसलसँग स्पष्ट जानकारी माग्न सकिन्छ। समस्या समाधान नभएमा सम्बन्धित उपभोक्ता परामर्श निकायसँग सम्पर्क गर्न सकिन्छ। समस्या परे कहाँ सम्पर्क गर्ने